Genel

HAYVANLARIN HUKUKİ STATÜSÜ VE HAKLARI

HAYVANLARIN HUKUKİ STATÜSÜ VE HAKLARI

GİRİŞ

15 Ekim 1978 tarihinde Paris’te ilan edilen Hayvan Hakları Evrensel

Beyannamesiyle koruma altına alınan, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunuyla Türk

Hukuk sisteminde kendine yer edinen hayvanlara yönelik düzenlemelerin yeterli olup

olmadığını bu çalışmamızda tespit etmeye çalışarak dünya ülkeleriyle mukayese etmeye

çalışacağız.

Roma Hukuku kökenli bir geleneğe dayalı olarak süre gelen ‘hayvanları taşınır

olarak kabul’ etme görüşü günümüzde de yansımalarını bulmakla birlikte, hayvan

haklarının mevcut olamayacağını savunanlar bulunmaktadır 1 . Bu görüşü savunanların

gerekçesi, hukukun insan tabiatına ait olduğu ve hayvanların akıl sahibi olmamalarıdır.

Ama altını çizmek gerekir ki hayvanların taşınır olarak kabul edilmesi, insanlar

tarafından koruyup gözetilme, kötü davranış ve muamelelerle karşı karşıya kaldıkları

anda hukuk düzeni tarafından belirlenen müeyyidelere bağlanma, bakım yardım

ödevlerini de beraberinde getirmektedir 2 . Binaenaleyh, hukuki kimliği ne olursa olsun

insanların hayvanlara karşı yükümlülükleri devam etmektedir, bu zarureti ihlal edenler

kamu otoritesiyle karşı karşıya kalmaktadırlar.

Hayvanların hukuki kişiliği konusunda Türk Hukukunda çeşitli görüşler mevcut

olmakla birlikte (kişi benzeri- kısmi hukuk öznesi-yaşayan eşya…) günümüzde eşya

olarak kabul edilmektedir.

Hayvanı kişi benzeri sayan görüşe göre, hukuken korunması gereken, münhasır

çıkarları bulunan hukuk öznesi kavramını karşılayan hayvanlar, insanlara benzetilerek

bir kişilik oluşturmak yerine ayrı bir kişilik oluşturma yoluna gidilmiştir 3 .

Hayvanlara hukuki kişilik tanıyan görüşe göre, ‘ıstırap çeken her canlı’ hukuk

öznesi olarak kabul edilmelidir. Bu görüş taraftarları hayvanların düşünsel faaliyetlere

girişip girişmediğine değil zevk alma, hoşnut olma, acı keder elem ıstırap çekme

*Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğrencisi.

1 KOÇHİSARLIOĞLU, SÖĞÜTLÜ ERİŞGİN, Hayvanların Hukuki Konumu, s.1691 vd.- (internet

kaynağı) https://journal.yasar.edu.tr/wp-content/uploads/2014/01/19-Cengiz-

KO%C3%87H%C4%B0SARLI-%C3%96zlem-S.-ER%C4%B0%C5%9EG%C4%B0N.pdf

2 KOÇHİSARLIOĞLU, SÖĞÜTLÜ ERİŞGİN, a.g.e

3 KOÇHİSARLIOĞLU, SÖĞÜTLÜ ERİŞGİN, a.g.e

duygularına sahip oldukları için hukuki bir kişiliğe bürünmeleri gerektiklerini iddia

ederler.

Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında

temel değerler içeren düzenlemeleri inceleyecek olursak;

5199 sayılı kanunun temel amacının hayvanlara karşı yapılan kötü muamelelerin

önüne geçmek ve her türlü mağduriyeti önlemek olduğunu açıkça söyleyebilmekle

birlikte, hayvanlar arasında altlık üstlük ilişkisinin söz konusu olmadığını, cinsi türü ne

olursa olsun hepsinin eşit olduğunun açıkça altı çizilmiş olmakla birlikte Koruma

Tedbirleri üst başlıklı hayvanların sahiplendirilmesi ve bakımı da kanun metninde

düzenlenmiştir.

5199 sayılı kanun aslında birçok düzenlemeyi içerişinde barındırmasına rağmen,

kanun metninde düzenlenen ilke ve esaslara uymayanlar için uygulanacak

müeyyidelerin maalesef idari para cezasıyla sabit olduğunu ve kabahatler kanunu

bünyesinde bir değerlendirmeye tabi olduğunu görmekteyiz.

Günümüz dünyasında maalesef hayvanların kötü muamelelerle karşı karşıya

kaldıklarını, zulme uğradıklarını, fütursuzca davranışlara konu olduklarını utanarak

söylemek durumundayız. Hayvanların refahını sağlamak üzere tüm insanlık adına

yürütülen çalışmaların ivedilikle sonuçlanması gerektiğinin farkında olduğumuzu dile

getirerek, bu hususta Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin görüş ve uyarılarını da

dikkate alarak ‘Hayvan Refah Fonu’ oluşturulması, bu konuda gerekirse kolluk

görevlilerinin bir kısmının Hayvan Refahı Polisliği gibi kurumların oluşturulmasında

öncü rol oynaması gerekliliğinin altını çizerek, 5199 sayılı kanunda düzenleme

yapılması gerektiğini düşünmekteyiz.

Hayvanların hukuki statüsü konusundaki görüşlere gelecek olursak, fikrimizce

hayvanların taşınır eşya kategorisinden ayrılarak ayrı bir hukuki kimlik yaratılmasını

daha mantıklı bulduğumuzu arz etmekteyiz. Fakat hemen dile getirmek isteriz ki bu

hususta ‘ıstırap çekme’ ölçütünün sinir sistemi olmayan hayvanlar konusunda

uygulanamayacağını ileri sürerek, bu ölçütün esas alınmasının doğru olduğunu

düşünmüyoruz. Bir hukuk öznesi olarak görmeyi düşlediğimiz ‘hayvanların’ özellikle

insanlar vasıtasıyla uğradıkları kötü fiillerin karşılığı olarak Kabahatler Kanunu

doğrultusunda idari para cezasına çarptırılması saçmalığının düzeltilerek hukuk

düzeninde hakkaniyete dayalı bir sonuçla karşılaşılmasını temenni ediyoruz.

MUKAYESELİ HUKUK

Birleşik Krallık; Hayvan hakları ceza kanununda düzenlenmiş ve hayvan haklarına

aykırı muameleler suç olarak addedilmiştir. Ceza Kanunu’nun ilgili 62 inci maddesi

gereğince, yasal olmayan hayvan öldürmeleri “hayvan cinayetleri” başlığı altında

düzenlenmiş olup, yasal olmayan yöntemlerle ve izinsiz olarak hayvanları öldürmek

yaptırıma bağlanmıştır. Öldürülen hayvanların çaresizlik, hastalık ya da hamilelik gibi

durumları söz konusu ise suçun derecesi artmaktadır. Kişinin kendini savunmak için

gerçekleştirdiği eylemler ise yine yaptırıma bağlanmakla birlikte “gerekçeli öldürme”

başlığı altında düzenlenmiştir.

Fransa; Hayvan hakları ceza kanununda düzenlenmiş ve hayvan haklarına aykırı

muameleler suç olarak addedilmiştir. Ceza Kanunu’nun R.653-1 numaralı maddesi hem

sahipli hem sahipsiz hayvanların vücut bütünlüğüne zarar verecek ve hayatına

kastedecek davranışları yasaklamakta, bu tip davranışlarda bulunanların 450 avro para

cezasına çarptırılmasını öngörmektedir. Eğer hayvanların hayatına yönelik saldırı

bilinçli bir şekilde yapılmış ise Kanunun R.655-1 numaralı maddesi gereğince 1 500

avro para cezası uygulanmakta, hayvanlara kasteden kişinin daha önce de böyle bir suçu

var ise ceza 3.000 avroya çıkmaktadır. Hayvanlara yapılan işkenceler, hayvanların

kötüye kullanılması ve zalimlik suçlarına Fransız Ceza Kanunu’nun 521-1 numaralı

maddesine göre iki yıl hapis ve 30.000 avro para cezası uygulanabilmektedir. Ancak bu

cezaların kapsamında boğa ve horoz dövüşleri bulunmamaktadır.

İtalya; 2004 yılında yürürlüğe konulan 281 sayılı Kanun ile hayvanlara karşı işlenen

suçlara ağır yaptırımlar uygulanmaya başlanmıştır. Hayvan sahiplerinin hayvanlarını

terk etmesi durumunda bir yıla kadar hapis ve 10.000 avro para cezasına kadar yaptırım

uygulanmaktadır. Hayvanları gereksiz yere öldürmenin ya da kötüb muameleye tabi

tutmanın ise 18 ay hapis ve 15.000 avro para cezası bulunmaktadır.

Macaristan; Ceza kanunu 226/B maddesine göre; hayvan sağlığına aykırı haksız ve

kötü muamelede bulunan veya hayvanlarda kalıcı hasarlara yol açan kişiler ile evcil bir

hayvanı terk edenlere iki yıla kadar hapis cezası, toplum hizmeti veya para cezası

uygulanmaktadır. Kanunun 226/A maddesinde ise hayvan dövüşleri yasaklanmıştır.

Almanya; Almanya Ceza Kanununda hayvan haklarına ilişkin bir hüküm bulunmamakla

birlikte Anayasa’nın 20 inci Maddesi “Devlet gelecek nesiller yararına doğal hayatı ve

hayvanları korumak sorumluluğundadır” hükmüne amirdir. Bu maddeyle Almanya

hayvan haklarının korunmasına anayasal bir temel kazandırmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.

Av. MUHAMMET CAN KARACASAMSUN BAROSU
Hakkımızda