HAYVANLARIN HUKUKİ STATÜSÜ VE HAKLARI
Av. MUHAMMET CAN KARACA · 19 Kasım 2026 · 5 dakikalık okuma
GİRİŞ
15 Ekim 1978 tarihinde Paris’te ilan edilen Hayvan Hakları Evrensel
Beyannamesiyle koruma altına alınan, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunuyla Türk
Hukuk sisteminde kendine yer edinen hayvanlara yönelik düzenlemelerin yeterli olup
olmadığını bu çalışmamızda tespit etmeye çalışarak dünya ülkeleriyle mukayese etmeye
çalışacağız.
Roma Hukuku kökenli bir geleneğe dayalı olarak süre gelen ‘hayvanları taşınır
olarak kabul’ etme görüşü günümüzde de yansımalarını bulmakla birlikte, hayvan
haklarının mevcut olamayacağını savunanlar bulunmaktadır 1 . Bu görüşü savunanların
gerekçesi, hukukun insan tabiatına ait olduğu ve hayvanların akıl sahibi olmamalarıdır.
Ama altını çizmek gerekir ki hayvanların taşınır olarak kabul edilmesi, insanlar
tarafından koruyup gözetilme, kötü davranış ve muamelelerle karşı karşıya kaldıkları
anda hukuk düzeni tarafından belirlenen müeyyidelere bağlanma, bakım yardım
ödevlerini de beraberinde getirmektedir 2 . Binaenaleyh, hukuki kimliği ne olursa olsun
insanların hayvanlara karşı yükümlülükleri devam etmektedir, bu zarureti ihlal edenler
kamu otoritesiyle karşı karşıya kalmaktadırlar.
Hayvanların hukuki kişiliği konusunda Türk Hukukunda çeşitli görüşler mevcut
olmakla birlikte (kişi benzeri- kısmi hukuk öznesi-yaşayan eşya…) günümüzde eşya
olarak kabul edilmektedir.
Hayvanı kişi benzeri sayan görüşe göre, hukuken korunması gereken, münhasır
çıkarları bulunan hukuk öznesi kavramını karşılayan hayvanlar, insanlara benzetilerek
bir kişilik oluşturmak yerine ayrı bir kişilik oluşturma yoluna gidilmiştir 3 .
Hayvanlara hukuki kişilik tanıyan görüşe göre, ‘ıstırap çeken her canlı’ hukuk
öznesi olarak kabul edilmelidir. Bu görüş taraftarları hayvanların düşünsel faaliyetlere
girişip girişmediğine değil zevk alma, hoşnut olma, acı keder elem ıstırap çekme
*Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğrencisi.
1 KOÇHİSARLIOĞLU, SÖĞÜTLÜ ERİŞGİN, Hayvanların Hukuki Konumu, s.1691 vd.- (internet
kaynağı) https://journal.yasar.edu.tr/wp-content/uploads/2014/01/19-Cengiz-
KO%C3%87H%C4%B0SARLI-%C3%96zlem-S.-ER%C4%B0%C5%9EG%C4%B0N.pdf
2 KOÇHİSARLIOĞLU, SÖĞÜTLÜ ERİŞGİN, a.g.e
3 KOÇHİSARLIOĞLU, SÖĞÜTLÜ ERİŞGİN, a.g.e
duygularına sahip oldukları için hukuki bir kişiliğe bürünmeleri gerektiklerini iddia
ederler.
Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında
temel değerler içeren düzenlemeleri inceleyecek olursak;
5199 sayılı kanunun temel amacının hayvanlara karşı yapılan kötü muamelelerin
önüne geçmek ve her türlü mağduriyeti önlemek olduğunu açıkça söyleyebilmekle
birlikte, hayvanlar arasında altlık üstlük ilişkisinin söz konusu olmadığını, cinsi türü ne
olursa olsun hepsinin eşit olduğunun açıkça altı çizilmiş olmakla birlikte Koruma
Tedbirleri üst başlıklı hayvanların sahiplendirilmesi ve bakımı da kanun metninde
düzenlenmiştir.
5199 sayılı kanun aslında birçok düzenlemeyi içerişinde barındırmasına rağmen,
kanun metninde düzenlenen ilke ve esaslara uymayanlar için uygulanacak
müeyyidelerin maalesef idari para cezasıyla sabit olduğunu ve kabahatler kanunu
bünyesinde bir değerlendirmeye tabi olduğunu görmekteyiz.
Günümüz dünyasında maalesef hayvanların kötü muamelelerle karşı karşıya
kaldıklarını, zulme uğradıklarını, fütursuzca davranışlara konu olduklarını utanarak
söylemek durumundayız. Hayvanların refahını sağlamak üzere tüm insanlık adına
yürütülen çalışmaların ivedilikle sonuçlanması gerektiğinin farkında olduğumuzu dile
getirerek, bu hususta Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin görüş ve uyarılarını da
dikkate alarak ‘Hayvan Refah Fonu’ oluşturulması, bu konuda gerekirse kolluk
görevlilerinin bir kısmının Hayvan Refahı Polisliği gibi kurumların oluşturulmasında
öncü rol oynaması gerekliliğinin altını çizerek, 5199 sayılı kanunda düzenleme
yapılması gerektiğini düşünmekteyiz.
Hayvanların hukuki statüsü konusundaki görüşlere gelecek olursak, fikrimizce
hayvanların taşınır eşya kategorisinden ayrılarak ayrı bir hukuki kimlik yaratılmasını
daha mantıklı bulduğumuzu arz etmekteyiz. Fakat hemen dile getirmek isteriz ki bu
hususta ‘ıstırap çekme’ ölçütünün sinir sistemi olmayan hayvanlar konusunda
uygulanamayacağını ileri sürerek, bu ölçütün esas alınmasının doğru olduğunu
düşünmüyoruz. Bir hukuk öznesi olarak görmeyi düşlediğimiz ‘hayvanların’ özellikle
insanlar vasıtasıyla uğradıkları kötü fiillerin karşılığı olarak Kabahatler Kanunu
doğrultusunda idari para cezasına çarptırılması saçmalığının düzeltilerek hukuk
düzeninde hakkaniyete dayalı bir sonuçla karşılaşılmasını temenni ediyoruz.
MUKAYESELİ HUKUK
Birleşik Krallık; Hayvan hakları ceza kanununda düzenlenmiş ve hayvan haklarına
aykırı muameleler suç olarak addedilmiştir. Ceza Kanunu’nun ilgili 62 inci maddesi
gereğince, yasal olmayan hayvan öldürmeleri “hayvan cinayetleri” başlığı altında
düzenlenmiş olup, yasal olmayan yöntemlerle ve izinsiz olarak hayvanları öldürmek
yaptırıma bağlanmıştır. Öldürülen hayvanların çaresizlik, hastalık ya da hamilelik gibi
durumları söz konusu ise suçun derecesi artmaktadır. Kişinin kendini savunmak için
gerçekleştirdiği eylemler ise yine yaptırıma bağlanmakla birlikte “gerekçeli öldürme”
başlığı altında düzenlenmiştir.
Fransa; Hayvan hakları ceza kanununda düzenlenmiş ve hayvan haklarına aykırı
muameleler suç olarak addedilmiştir. Ceza Kanunu’nun R.653-1 numaralı maddesi hem
sahipli hem sahipsiz hayvanların vücut bütünlüğüne zarar verecek ve hayatına
kastedecek davranışları yasaklamakta, bu tip davranışlarda bulunanların 450 avro para
cezasına çarptırılmasını öngörmektedir. Eğer hayvanların hayatına yönelik saldırı
bilinçli bir şekilde yapılmış ise Kanunun R.655-1 numaralı maddesi gereğince 1 500
avro para cezası uygulanmakta, hayvanlara kasteden kişinin daha önce de böyle bir suçu
var ise ceza 3.000 avroya çıkmaktadır. Hayvanlara yapılan işkenceler, hayvanların
kötüye kullanılması ve zalimlik suçlarına Fransız Ceza Kanunu’nun 521-1 numaralı
maddesine göre iki yıl hapis ve 30.000 avro para cezası uygulanabilmektedir. Ancak bu
cezaların kapsamında boğa ve horoz dövüşleri bulunmamaktadır.
İtalya; 2004 yılında yürürlüğe konulan 281 sayılı Kanun ile hayvanlara karşı işlenen
suçlara ağır yaptırımlar uygulanmaya başlanmıştır. Hayvan sahiplerinin hayvanlarını
terk etmesi durumunda bir yıla kadar hapis ve 10.000 avro para cezasına kadar yaptırım
uygulanmaktadır. Hayvanları gereksiz yere öldürmenin ya da kötüb muameleye tabi
tutmanın ise 18 ay hapis ve 15.000 avro para cezası bulunmaktadır.
Macaristan; Ceza kanunu 226/B maddesine göre; hayvan sağlığına aykırı haksız ve
kötü muamelede bulunan veya hayvanlarda kalıcı hasarlara yol açan kişiler ile evcil bir
hayvanı terk edenlere iki yıla kadar hapis cezası, toplum hizmeti veya para cezası
uygulanmaktadır. Kanunun 226/A maddesinde ise hayvan dövüşleri yasaklanmıştır.
Almanya; Almanya Ceza Kanununda hayvan haklarına ilişkin bir hüküm bulunmamakla
birlikte Anayasa’nın 20 inci Maddesi “Devlet gelecek nesiller yararına doğal hayatı ve
hayvanları korumak sorumluluğundadır” hükmüne amirdir. Bu maddeyle Almanya
hayvan haklarının korunmasına anayasal bir temel kazandırmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.