Aile Hukuku

BİRDEN ÇOK EVLİLİK, HİLELİ EVLENME VE DİNSEL TÖREN SUÇU

BİRDEN ÇOK EVLİLİK, HİLELİ EVLENME VE DİNSEL TÖREN SUÇU

I. EVLİLİK

Türk Medeni Kanununun 124. Maddesi ışığında, on yedi yaşını doldurmuş kadın

veya erkeğin kanunca aranan belli koşulların varlığı halinde evlenebileceğini

söylememiz yanlış olmamakla birlikte Nişanlılığın kurulabilmesi açısından belirli şekil

şartları ön görülmemiş olmasına rağmen sahih bir evlilikten bahsedilebilmesi için belirli

şekil şartlarının gerçekleşmiş olması gerekmektedir.

Ayırt etme gücüne sahip, tam ehliyetli, kanunca aranan yaş koşulunu tamamlamış,

evlenme engellerine takılmayan her birey karşı cinsiyle evlendirme memuru önünde

olumlu sözlü beyanlarını (olumlu karşılıklı irade beyanı) açıkladığı an evlilik birliği

içerisinde olduğu kabul edilecektir.

Evlenmeyle birlikte kişinin - 18 yaşından küçükse – ergin kılınacağını söylememiz

yanlış olmamakla birlikte sınırlı ehliyetsizlerin veya on yedi yaşını doldurmamış olan

küçüklerin olağanüstü bir durumun varlığı ve pek önemli bir sebebin bulunması halinde

mahkeme kararıyla evlenebileceğini de söylememiz gerekecektir.

Evlenmenin nasıl olacağıyla alakalı girizgâhımızdan sonra TCK’nın 230.

Maddesinde ele alınan birden çok evlilik ve hileli evlenme ve dinsel tören suçunun

oluşumuna sebebiyet verecek olan kesin evlenme engellerinden önceki evlilik bahsini

inceleyelim.

Kesin Evlenme Engellerinden olan önceki evlilik Türk Medeni Kanununun

130.maddesinde yer almak birlikte madde metninde;

‘Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek

zorundadır’, demektedir.

Yine evlenmenin butlanı TMK m.145’e dayanarak bozucu yenilik doğuran bir davayla

sağlayabilecektir. Çünkü tahdidi olarak 145. Madde de sayılmış haller arasında eşlerden

birinin evlenme sırasında evli bulunması ibaresi yer alarak Türk Hukukunda birden

çok eşliliğin mümkün olmadığı vurgulanmıştır.

II. Türk Ceza Kanununun 230. Maddesi;

(1) Evli olmasına rağmen, başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile

cezalandırılır.

(2) Kendisi evli olmamakla birlikte, evli olduğunu bildiği bir kimse ile evlilik işlemi yaptıran kişi de yukarıdaki fıkra

hükmüne göre cezalandırılır.

(3) Gerçek kimliğini saklamak suretiyle bir başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis

cezası ile cezalandırılır.

(4) Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan suçlardan dolayı zamanaşımı, evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten

itibaren işlemeye başlar.

(5) Anayasa Mahkemesi'nin 10.6.2015 tarih ve 29382 sayılı R.G.'de yayımlanan, 27.5.2015 T., 2014/36 E. ve 2015/51

K. sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.

(6) Anayasa Mahkemesi'nin 10.6.2015 tarih ve 29382 sayılı R.G.'de yayımlanan, 27.5.2015 T., 2014/36 E. ve 2015/51

K. sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.

İptal edilen 5. ve 6. fıkralar:

(5)Aralarında evlenme olmaksızın, evlenmenin dinsel törenini yaptıranlar hakkında iki aydan altı aya kadar hapis

cezası verilir. Ancak, medeni nikah yapıldığında kamu davası ve hükmedilen ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

(6) Evlenme akdinin kanuna göre yapılmış olduğunu gösteren belgeyi görmeden bir evlenme için dinsel tören yapan

kimse hakkında iki aydan altı aya kadar hapis cezası verilir.

Madde gerekçesinden de yola çıkılarak yapılacak yorumda suçla korunan hukuki değer

aile yapısı olmakla birlikte suçun faili kadın veya erkek olabilecektir. O zaman hemen

akıllara gelecek soru Eşcinsel birlikteliklerin yaşanması bu suçun oluşmasına sebebiyet

verebilecek midir?

Fikrimizce, Eşcinseller hali hazırdaki Türk Hukukuna göre evlilik birliği/ortak

hayat içerisinde yer alamayacakları için bu suçun oluşmasına sebebiyet veremeyecekler

ve bu maddeyi ihlal ettikleri gerekçesiyle yargılamanın tarafı olamayacaklardır. Madde

metninde ki ibare çok açık olduğu için -‘Evli olmasına rağmen, başkasıyla evlenme işlemi yaptıran

kişi’- Eşcinsel olup da karşı cinsiyle evlilik birliği içerisinde yer alan bir birey, hem

cinsiyle yaşadığı yakın bir ilişkiden ötürü TCK 230’u ihlal etmiş olmayacaktır. Cinsel

birlikteliğin yaşanması durumunda zina sebebiyle açılan boşanma davasında hukuk

tekniği ve tabi hukuk açısından fikrimizce verilmesi gereken karar, boşanmaya yer

olmadığı kararıdır ve davanın reddi gerekmektedir. Çünkü Zina sebebiyle boşanmaya

karar verilebilmesi için evlilik dışı gerçekleşen bu olayın tarafı karşı cins olmalıdır.

Yine madde gerekçesine bağlı kalınarak yapılacak yorumda, TCK 230/2’nin mevzu

bahis olması için ilk evliliğin Türkiye’de veya yurt dışında yapılmış olması farkı önem

arz etmeyecektir.

Fikrimizce, 1871 yılında ki Hukuk-ı Aile Kararnamesiyle başlayan ve reform

niteliğindeki Aile Hukuku düzenlemeleri, 1926 yılında iktibas edilip 1 743 sayılı

kanunla 2 Türk Hukuk düzenine kazandırılan Türk Medeni Kanunu 3 ,

‘Her şahıs, medeni haklardan istifade eder. Binaenaleyh kanun dairesinde haklara ve borçlara ehil

olmakta herkes müsavidir( md.8)’,

“Evlendirme memuru, merasimin hitamı üzerine derhal karı ve kocaya bir evlenme kağıdı verir. Evlenme

kağıdı ibraz edilmeden, evlenmenin dini merasimi yapılamaz. Bununla beraber evlenmenin tamamiyeti

dini merasimin icrasına mütevakkıf değildir”.(md.110)

“Kimse, medeni haklardan ve onları kullanmaktan kısmen olsun feragat edemez. Kimse, hürriyetini ferağ

edemediği gibi kanuna veya adabı umumiyeye mugayir surette takyit dahi edemez”.(md.23) 4

Gibi düzenlemeler içererek insan hakları, demokratik aile yapısı, eşitlik prensibi, tek

eşle evliliğin resmi düzenlemelerle kaydının tutulması ve alenileştirilmesi konusunda

bir ilke imza atmıştır. Bu sebeplerdendir ki, demokratik, insan haklarına saygılı, eşitlik

prensibini gözeten aile hukuku hükümlerini ihlal edenlere karşı devletin müdahalesi

veya caydırıcılığı TCK 230 yoluyla olacaktır.

Maddenin 3. Fıkrası, gerçek kimliğini saklayarak evlenen yani hileli evlilik suçunun

oluşmasına sebebiyet veren fikrimizce sadece TCK 230/3’ten değil, başkasına ait kimlik

bilgilerini kullanarak bu işlemi yapmaya çalışıyorsa, durum ve koşullar elverdiği ölçüde

TCK 268’den de mahkûm edilebilecek olmakla birlikte KVKK’dan kaynaklanan

yükümlülüklerini de ihlal etmiş olacaktır.

Özel hukuk boyutunu da konuşmak gerekirse, TMK m.149 ışığında yanılan, kendisini

yanıltan kişiyle değil de bir başkasıyla evleneceğini sanıyorsa yanı eşin kişiliğinde

yanılma olayı vuku buluyorsa, yanıldığını öğrendiği tarihten itibaren başlayarak altı ay

ve her halde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmeden fikrimizce evliliğin iptalini dava

edebilecektir.

Dinsel Tören suçu için Anayasa mahkemesi tarafından iptal edilen hükümleri

inceleyecek olursak;

2015/51 Karar sayılı, 27.05.2015 karar tarihli Anayasa Mahkemesi kararında somut

norm denetimi yoluyla Evlenme akdi olmaksızın evlenmenin dinsel törenini yaptıkları

ve yaptırdıkları iddiasıyla sanıklar hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu

kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Pasinler Sulh Ceza Mahkemesi,

TCK 230/5,6 numaralı fıkraların iptal edilmesi için başvurmuştur. Esasa yönelik

1 Mahmut Esat Bozkurt’un payı göz ardı edilemeyecek niteliktedir.

2 Türk Medeni Kanunu

3 Prof. Dr. Ahmet M. KILIÇOĞLU, MEDENİ KANUNUMUZU NASIL DEĞİŞTİRDİK (How We

Amended our Civil Code), Cevdet Yavuz’a Armağan, s.1718 vd.

4 Prof. Dr. Ahmet M. KILIÇOĞLU, MEDENİ KANUNUMUZU NASIL DEĞİŞTİRDİK (How We

Amended our Civil Code), Cevdet Yavuz’a Armağan, s.1718 vd.

incelemelerde, evlenmenin dinsel törenini yapma ve yaptırma eylemlerinin suç olarak

düzenlenip cezai müeyyideye bağlandığı, oysa evlenmenin dinsel törenini yapma ve

yaptırmanın özel hayat ile din ve vicdan özgürlüğüne ilişkin hususlar olduğu,

dolayısıyla resmî bir evlilik akdi olmaksızın birlikte yaşamanın dahi suç olmadığı bir

hukuki düzende evlenmenin dinsel törenini yapma ve yaptırmanın suç olarak

düzenlenmesinin, Anayasa'nın 5., 10., 17., 20. ve 24. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

İtiraz konusu kurallarda, evlenmenin dinsel törenini yaptıranlar ile evlenme akdinin

kanuna göre yapılmış olduğunu gösteren belgeyi görmeden evlenme için dinsel tören

yapanların cezalandırılması öngörülerek, kişilerin özel hayatlarına ve aile hayatlarına

saygı gösterilmesi hakkı ile din ve vicdan özgürlüğüne bir sınırlama getirildiği açıktır.

Zira kişiler arasında evlilik bağının nasıl kurulacağına ilişkin tercihte bulunulmasının ve

bu bağın dinsel ritüel ve uygulamalara göre yapılabilmesinin kişilerin özel hayatlarına

ve aile hayatlarına saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında kaldığı tartışmasızdır.

Din ve vicdan özgürlüğü yönünden de uluslararası alanda genel kabul görmüş normlar

uyarınca, bu özgürlüğün özel bir görünümü olan "dini veya inancı dışa vurma

özgürlüğü"; ibadet, dinsel ritüellerin yerine getirilmesi, uygulamalar ve öğretme gibi

çok çeşitli davranışları kapsamaktadır. Dolayısıyla, evlenmenin dinsel törenini yapma

ve yaptırmanın da anılan özgürlük kapsamında kaldığı hususunda bir tereddüt

bulunmamaktadır.

Diğer yandan, evlenme akdinin kanuna göre yapılmış olduğunu gösteren belgeyi

görmeden evlenme için dinsel tören yapan kimseler de sonuç itibariyle özel hayatlarına

ilişkin tercihleri ve dini inançları gereği evlenmenin dinsel törenini yaptıranlara yardım

etmek amacıyla hareket ettiklerinden, bu kişilerin fiillerinin cezalandırılmasını öngören

kural da yukarıda belirtilen aynı gerekçelerle ölçülülük ilkesini ihlal etmektedir.

Anayasa Mahkemesi tarafından oy çokluğuyla iptal edilen TCK 230/5,6 hukuk tekniği

ve tabi hukuk açısından insan hakları ve hürriyetleri, anayasayla güvence altına alınan

hükümler ve iptal gerekçelerinde de sıklıkla belirtildiği üzere İnsan Hakları Avrupa

Sözleşmesi hükümleri göz önünde bulundurularak fikrimizce hukuka uygundur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.

Av. MUHAMMET CAN KARACASAMSUN BAROSU
Hakkımızda