BİRDEN ÇOK EVLİLİK, HİLELİ EVLENME VE DİNSEL TÖREN SUÇU
Av. MUHAMMET CAN KARACA · 19 Kasım 2026 · 7 dakikalık okuma
I. EVLİLİK
Türk Medeni Kanununun 124. Maddesi ışığında, on yedi yaşını doldurmuş kadın
veya erkeğin kanunca aranan belli koşulların varlığı halinde evlenebileceğini
söylememiz yanlış olmamakla birlikte Nişanlılığın kurulabilmesi açısından belirli şekil
şartları ön görülmemiş olmasına rağmen sahih bir evlilikten bahsedilebilmesi için belirli
şekil şartlarının gerçekleşmiş olması gerekmektedir.
Ayırt etme gücüne sahip, tam ehliyetli, kanunca aranan yaş koşulunu tamamlamış,
evlenme engellerine takılmayan her birey karşı cinsiyle evlendirme memuru önünde
olumlu sözlü beyanlarını (olumlu karşılıklı irade beyanı) açıkladığı an evlilik birliği
içerisinde olduğu kabul edilecektir.
Evlenmeyle birlikte kişinin - 18 yaşından küçükse – ergin kılınacağını söylememiz
yanlış olmamakla birlikte sınırlı ehliyetsizlerin veya on yedi yaşını doldurmamış olan
küçüklerin olağanüstü bir durumun varlığı ve pek önemli bir sebebin bulunması halinde
mahkeme kararıyla evlenebileceğini de söylememiz gerekecektir.
Evlenmenin nasıl olacağıyla alakalı girizgâhımızdan sonra TCK’nın 230.
Maddesinde ele alınan birden çok evlilik ve hileli evlenme ve dinsel tören suçunun
oluşumuna sebebiyet verecek olan kesin evlenme engellerinden önceki evlilik bahsini
inceleyelim.
Kesin Evlenme Engellerinden olan önceki evlilik Türk Medeni Kanununun
130.maddesinde yer almak birlikte madde metninde;
‘Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek
zorundadır’, demektedir.
Yine evlenmenin butlanı TMK m.145’e dayanarak bozucu yenilik doğuran bir davayla
sağlayabilecektir. Çünkü tahdidi olarak 145. Madde de sayılmış haller arasında eşlerden
birinin evlenme sırasında evli bulunması ibaresi yer alarak Türk Hukukunda birden
çok eşliliğin mümkün olmadığı vurgulanmıştır.
II. Türk Ceza Kanununun 230. Maddesi;
(1) Evli olmasına rağmen, başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(2) Kendisi evli olmamakla birlikte, evli olduğunu bildiği bir kimse ile evlilik işlemi yaptıran kişi de yukarıdaki fıkra
hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Gerçek kimliğini saklamak suretiyle bir başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır.
(4) Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan suçlardan dolayı zamanaşımı, evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten
itibaren işlemeye başlar.
(5) Anayasa Mahkemesi'nin 10.6.2015 tarih ve 29382 sayılı R.G.'de yayımlanan, 27.5.2015 T., 2014/36 E. ve 2015/51
K. sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
(6) Anayasa Mahkemesi'nin 10.6.2015 tarih ve 29382 sayılı R.G.'de yayımlanan, 27.5.2015 T., 2014/36 E. ve 2015/51
K. sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
İptal edilen 5. ve 6. fıkralar:
(5)Aralarında evlenme olmaksızın, evlenmenin dinsel törenini yaptıranlar hakkında iki aydan altı aya kadar hapis
cezası verilir. Ancak, medeni nikah yapıldığında kamu davası ve hükmedilen ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
(6) Evlenme akdinin kanuna göre yapılmış olduğunu gösteren belgeyi görmeden bir evlenme için dinsel tören yapan
kimse hakkında iki aydan altı aya kadar hapis cezası verilir.
Madde gerekçesinden de yola çıkılarak yapılacak yorumda suçla korunan hukuki değer
aile yapısı olmakla birlikte suçun faili kadın veya erkek olabilecektir. O zaman hemen
akıllara gelecek soru Eşcinsel birlikteliklerin yaşanması bu suçun oluşmasına sebebiyet
verebilecek midir?
Fikrimizce, Eşcinseller hali hazırdaki Türk Hukukuna göre evlilik birliği/ortak
hayat içerisinde yer alamayacakları için bu suçun oluşmasına sebebiyet veremeyecekler
ve bu maddeyi ihlal ettikleri gerekçesiyle yargılamanın tarafı olamayacaklardır. Madde
metninde ki ibare çok açık olduğu için -‘Evli olmasına rağmen, başkasıyla evlenme işlemi yaptıran
kişi’- Eşcinsel olup da karşı cinsiyle evlilik birliği içerisinde yer alan bir birey, hem
cinsiyle yaşadığı yakın bir ilişkiden ötürü TCK 230’u ihlal etmiş olmayacaktır. Cinsel
birlikteliğin yaşanması durumunda zina sebebiyle açılan boşanma davasında hukuk
tekniği ve tabi hukuk açısından fikrimizce verilmesi gereken karar, boşanmaya yer
olmadığı kararıdır ve davanın reddi gerekmektedir. Çünkü Zina sebebiyle boşanmaya
karar verilebilmesi için evlilik dışı gerçekleşen bu olayın tarafı karşı cins olmalıdır.
Yine madde gerekçesine bağlı kalınarak yapılacak yorumda, TCK 230/2’nin mevzu
bahis olması için ilk evliliğin Türkiye’de veya yurt dışında yapılmış olması farkı önem
arz etmeyecektir.
Fikrimizce, 1871 yılında ki Hukuk-ı Aile Kararnamesiyle başlayan ve reform
niteliğindeki Aile Hukuku düzenlemeleri, 1926 yılında iktibas edilip 1 743 sayılı
kanunla 2 Türk Hukuk düzenine kazandırılan Türk Medeni Kanunu 3 ,
‘Her şahıs, medeni haklardan istifade eder. Binaenaleyh kanun dairesinde haklara ve borçlara ehil
olmakta herkes müsavidir( md.8)’,
“Evlendirme memuru, merasimin hitamı üzerine derhal karı ve kocaya bir evlenme kağıdı verir. Evlenme
kağıdı ibraz edilmeden, evlenmenin dini merasimi yapılamaz. Bununla beraber evlenmenin tamamiyeti
dini merasimin icrasına mütevakkıf değildir”.(md.110)
“Kimse, medeni haklardan ve onları kullanmaktan kısmen olsun feragat edemez. Kimse, hürriyetini ferağ
edemediği gibi kanuna veya adabı umumiyeye mugayir surette takyit dahi edemez”.(md.23) 4
Gibi düzenlemeler içererek insan hakları, demokratik aile yapısı, eşitlik prensibi, tek
eşle evliliğin resmi düzenlemelerle kaydının tutulması ve alenileştirilmesi konusunda
bir ilke imza atmıştır. Bu sebeplerdendir ki, demokratik, insan haklarına saygılı, eşitlik
prensibini gözeten aile hukuku hükümlerini ihlal edenlere karşı devletin müdahalesi
veya caydırıcılığı TCK 230 yoluyla olacaktır.
Maddenin 3. Fıkrası, gerçek kimliğini saklayarak evlenen yani hileli evlilik suçunun
oluşmasına sebebiyet veren fikrimizce sadece TCK 230/3’ten değil, başkasına ait kimlik
bilgilerini kullanarak bu işlemi yapmaya çalışıyorsa, durum ve koşullar elverdiği ölçüde
TCK 268’den de mahkûm edilebilecek olmakla birlikte KVKK’dan kaynaklanan
yükümlülüklerini de ihlal etmiş olacaktır.
Özel hukuk boyutunu da konuşmak gerekirse, TMK m.149 ışığında yanılan, kendisini
yanıltan kişiyle değil de bir başkasıyla evleneceğini sanıyorsa yanı eşin kişiliğinde
yanılma olayı vuku buluyorsa, yanıldığını öğrendiği tarihten itibaren başlayarak altı ay
ve her halde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmeden fikrimizce evliliğin iptalini dava
edebilecektir.
Dinsel Tören suçu için Anayasa mahkemesi tarafından iptal edilen hükümleri
inceleyecek olursak;
2015/51 Karar sayılı, 27.05.2015 karar tarihli Anayasa Mahkemesi kararında somut
norm denetimi yoluyla Evlenme akdi olmaksızın evlenmenin dinsel törenini yaptıkları
ve yaptırdıkları iddiasıyla sanıklar hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu
kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Pasinler Sulh Ceza Mahkemesi,
TCK 230/5,6 numaralı fıkraların iptal edilmesi için başvurmuştur. Esasa yönelik
1 Mahmut Esat Bozkurt’un payı göz ardı edilemeyecek niteliktedir.
2 Türk Medeni Kanunu
3 Prof. Dr. Ahmet M. KILIÇOĞLU, MEDENİ KANUNUMUZU NASIL DEĞİŞTİRDİK (How We
Amended our Civil Code), Cevdet Yavuz’a Armağan, s.1718 vd.
4 Prof. Dr. Ahmet M. KILIÇOĞLU, MEDENİ KANUNUMUZU NASIL DEĞİŞTİRDİK (How We
Amended our Civil Code), Cevdet Yavuz’a Armağan, s.1718 vd.
incelemelerde, evlenmenin dinsel törenini yapma ve yaptırma eylemlerinin suç olarak
düzenlenip cezai müeyyideye bağlandığı, oysa evlenmenin dinsel törenini yapma ve
yaptırmanın özel hayat ile din ve vicdan özgürlüğüne ilişkin hususlar olduğu,
dolayısıyla resmî bir evlilik akdi olmaksızın birlikte yaşamanın dahi suç olmadığı bir
hukuki düzende evlenmenin dinsel törenini yapma ve yaptırmanın suç olarak
düzenlenmesinin, Anayasa'nın 5., 10., 17., 20. ve 24. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür.
İtiraz konusu kurallarda, evlenmenin dinsel törenini yaptıranlar ile evlenme akdinin
kanuna göre yapılmış olduğunu gösteren belgeyi görmeden evlenme için dinsel tören
yapanların cezalandırılması öngörülerek, kişilerin özel hayatlarına ve aile hayatlarına
saygı gösterilmesi hakkı ile din ve vicdan özgürlüğüne bir sınırlama getirildiği açıktır.
Zira kişiler arasında evlilik bağının nasıl kurulacağına ilişkin tercihte bulunulmasının ve
bu bağın dinsel ritüel ve uygulamalara göre yapılabilmesinin kişilerin özel hayatlarına
ve aile hayatlarına saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında kaldığı tartışmasızdır.
Din ve vicdan özgürlüğü yönünden de uluslararası alanda genel kabul görmüş normlar
uyarınca, bu özgürlüğün özel bir görünümü olan "dini veya inancı dışa vurma
özgürlüğü"; ibadet, dinsel ritüellerin yerine getirilmesi, uygulamalar ve öğretme gibi
çok çeşitli davranışları kapsamaktadır. Dolayısıyla, evlenmenin dinsel törenini yapma
ve yaptırmanın da anılan özgürlük kapsamında kaldığı hususunda bir tereddüt
bulunmamaktadır.
Diğer yandan, evlenme akdinin kanuna göre yapılmış olduğunu gösteren belgeyi
görmeden evlenme için dinsel tören yapan kimseler de sonuç itibariyle özel hayatlarına
ilişkin tercihleri ve dini inançları gereği evlenmenin dinsel törenini yaptıranlara yardım
etmek amacıyla hareket ettiklerinden, bu kişilerin fiillerinin cezalandırılmasını öngören
kural da yukarıda belirtilen aynı gerekçelerle ölçülülük ilkesini ihlal etmektedir.
Anayasa Mahkemesi tarafından oy çokluğuyla iptal edilen TCK 230/5,6 hukuk tekniği
ve tabi hukuk açısından insan hakları ve hürriyetleri, anayasayla güvence altına alınan
hükümler ve iptal gerekçelerinde de sıklıkla belirtildiği üzere İnsan Hakları Avrupa
Sözleşmesi hükümleri göz önünde bulundurularak fikrimizce hukuka uygundur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.