Ceza Hukuku

TCK 299 (CUMHURNAŞKANINA HAKARET) İLGA EDİLMELİ Mİ?

TCK 299 (CUMHURNAŞKANINA HAKARET) İLGA EDİLMELİ Mİ?

Genel Hatlarıyla Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu

Türk Ceza Kanunu’nun 299. Maddesinde ele alınan Cumhurbaşkanına Hakaret suçunun

maddi unsurları incelendiğinde madde metninde bu suçun nasıl işleneceği ele alınmamış

olmakla birlikte suçun kanuni tanımına ulaşmak için Türk Ceza Kanunu’nun 125. Maddesine

bakılması gerekmektedir.

Şerefe karşı işlenen suçlar başlığı altında bulunan TCK 125’in madde metni;

- (1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (...)

(1) veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis

veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç

kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.

(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada

belirtilen cezaya hükmolunur.

(3) Hakaret suçunun;

a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,

b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya

çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,

c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, işlenmesi halinde, cezanın alt sınırı

bir yıldan az olamaz.

(4) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.

(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret

edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin

madde hükümleri uygulanırdır.

Pekâlâ, Hakaret Suçunun 125. Madde de düzenlenmiş olduğunu gördükten sonra 299.

Madde de ayrı bir düzenlemeye yer verilmesinin mantalitesi ne olabilir?

Fikrimizce, Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Saygınlığına Karşı

Suçlar başlığı altında düzenlenen Cumhurbaşkanına hakaret suçunun ayrı bir düzenlemeyle

birlikte hukuk düzeninde yer almasının sebebi, yürütme kanadının başı olan

Cumhurbaşkanının kişilik özelliklerinden ziyade bulunduğu statüye yönelik duyulması

gereken saygı ve önemin yargı yoluyla kurulmaya çalışılmasından ibarettir. Yine belirtmeliyiz

ki, konuyla alakalı (TCK 299’a bağlı) mahkûmiyet kararı verilmek istendiği zaman,

Cumhurbaşkanına hakaret suçunu işlemiş bir ferdin TCK 299’u ihlal ederken CB’nin kişisel

özelliklerine dayanarak mı bu suçu işlediği yoksa devleti temsil ettiği makamına yönelik

fiilleriyle mi ilgili kanun maddesini ihlal ettiğinin tespiti önem arz etmelidir.

Kanaatimizce kişisel özelliklere dayalı olarak somut bir fiille veya olgu isnat ederek

Cumhurbaşkanına hakaret eden kimse TCK 299’dan değil TCK 125’ten yargılanmalıdır.

Çünkü Cumhurbaşkanına Hakaret suçuyla korunan hukuki değer Devletin saygınlığıdır.

Kişisel özelliklere dayalı olarak yapılan ağır eleştiri olarak kabul edilemeyecek nitelikte olan

olgular devlet makamına yöneltilmemekle birlikte bu hususta 299’a dayalı olarak kurulan

mahkûmiyet kararları usule ve yasaya aykırı olmaktadır. Siyasal iktidari yapıyı bozan, devlet

fonksiyonlarını aşağılayıcı, gurur kırıcı ibarelerin pek tabi yargılamaya konu olması

gerekmektedir. Ama fikrimizce, TCK 125 ve 299 arasındaki ince çizgiyi görmezden gelmek

yargılamanın selahiyeti ve hukukun adaleti sağlayıcı fonksiyonunu devre dışı bırakmak

anlamına gelecektir. Hukukun Evrensel İlke ve Esaslarından olan Dürüst/Adil Yargılanma ve

Savunma Hakkı 1 ve Eşitlik ilkesi prensibince yargılamalar yürütülmelidir.

 TCK 299:

Cumhurbaşkanına hakaret

(1) Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile

cezalandırılır.

(2) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/35 md.) Suçun alenen işlenmesi hâlinde, verilecek ceza altıda

biri oranında artırılır.

(3) Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

Belirtmek gerekir ki, TCK 299’un Anayasa’nın 10. Maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle

ve Avrupa Konseyi uzman hukukçu kurulu Venedik Komisyonu “Cumhurbaşkanına hakaret”

maddesinin “demokratik bir dünyada yeri olmadığı” gerekçesiyle yürürlükten kaldırılması

istenmiştir 2 .

T.C. Anayasa’sı md. 10’u ihlal ettiği gerekçesiyle Anayasa mahkemesine yerel

mahkemelerce taşınan konu mahkeme tarafından daha önce reddedilmiş olmakla birlikte

gerekçe olarak ‘kanun önünde eşitliğin herkesin her yönden aynı kurallara tabi tutulacağı

anlamına gelmediğini, Cumhurbaşkanına yapılan hakaretin sadece kişisel bir hak ihlali değil,

Cumhurbaşkanının temsil ettiği değer ve fonksiyonlar yönünden de ihlal sayılacağı,

dolayısıyla bu suçun aynı zamanda devlete karşı işlenmiş sayılacağı ve bu nedenle de bu

suçun özel bir düzenleme ve daha ağır bir ceza ile yasallaştırılmasının hukuka uygun

olduğunu ifade etmiştir 3

1 ŞEN, Hukukun Evrensel İlke ve Esasları,(internet kaynağı https://www.hukukihaber.net/hukukun-evrensel-ilke-

ve-esaslari-makale,5767.html son erişim: 22.07.2020-12.01)

2 İnternet kaynağı- (http://bianet.org/bianet/medya/216273-tck-299-kaldirilmali- son erişim: 22.07.2020-12.14)

Kanaatimizce, temsil edilen değer ve fonksiyonlar uyarınca genel hakaret suçuna

oranla daha ağır bir müeyyide içermesi gerektiği doğru olmakla birlikte, hukuka aykırı

kurulan hüküm kişisel hak ihlallerinin devletin saygınlığına yönelik yapılan fiillere cevaz

vermeyeceği önemli olan hukukun üstünlüğü prensibi uyarınca adil bir yargılanma

yürütülmesi gerekliliğidir. Bu sebeptendir ki anayasa mahkemesinin bu gerekçesi fikrimizce

hukuka yönelik değildir.

Geçmişten Günümüze Cumhurbaşkanına Hakaret Davaları

Resim I : TCK 299 Kapsamındaki Yıllara Göre Sanık Sayısı

Kanaatimizce, TCK 299’a dayalı olarak verilen mahkûmiyet kararlarının 2014’ten yana bu

denli artış göstermesi yürütmeye olan saygınlığın caydırıcı etki niteliğinde yargı yoluyla

sağlanmaya çalışılmasından ibarettir fakat T.C. vatandaşları üzerinde bu caydırıcılık çabasının

hakkaniyet prensibiyle bağdaştığını söylememiz - bu husustaki yargı dosyalarının içeriğini

inceleme fırsatı bulduğumuzda - pek de doğru olmayacaktır.

Ceza hukuku teorisyenlerince ‘ultima ratio’ olarak adlandırılan cezanın son çare olması

prensibinin fikrimizce bahse konu olan suça dayalı olarak başlatılan soruşturmalardan sonra

kovuşturma aşamasında verilen mahkûmiyet kararlarıyla bağdaştığını kesinlikle

söyleyemeyiz.

TCK 299/3 uyarınca kovuşturma aşamasına geçilmesinin Adalet Bakanının iznine bağlı

olduğunu söylememiz gerekir.

Kanaatimizce, TCK 299 mülga edilmeli ve TCK 125’in bir fıkrası haline gelerek ağırlaştırıcı

bir hüküm olarak hukuk düzeninde kendine yer bulmalıdır bizce böyle olması gerekliliğinin

en önemli sebebi, suça konu oluşturan fiillerin nelerden ibaret olduğu genel hakaret suçunun

3 ÖZCAN, TCK madde 299: Cumhurbaşkanı'nın özelliği nedir?, (makale, internet kaynağı,

https://www.evrensel.net/haber/306044/tck-madde-299-cumhurbaskaninin-ozelligi-nedir- son erişim

22.07.2020- 12.26)

madde metninde yer almaktadır. Bu sebeptendir ki TCK 299’u hangi olgu ve fiillerin ihlal

edeceğini anlayabilmek için 125’in madde metninin incelenmesi gerekir.

Yine esasında iki hükümde şerefe ve saygınlığa karşı işlenen suçlar üst başlığında yer aldığı

için Cumhurbaşkanına hakaret suçu TCK 125/6’da ele alınırsa madde gerekçesinde,

Cumhurbaşkanlığı makamına duyulması gereken saygı ve öz veri vurgulanarak devleti temsil

ettiği gerekçesiyle alt ve üst sınırın suçun basit haline oranla daha fazla olduğu

vurgulanabilecektir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.

Av. MUHAMMET CAN KARACASAMSUN BAROSU
Hakkımızda